| تبليغات | X |
تاریخ استفاده ازرایانه در کتابخانهها و مراکز اطلاع رسانی را میتوان به چند دوره نسبتا مشخص تقسیم کرد: در دهه ۱۹۴۰ نخستین روشهای نیمه ماشینی ذخیره و بازیابی اطلاعات با استفاده از نظام برگهای لبه منگنه مورد توجه قرار گرفت. این نظام در واقع پیش آمد نظامهای رایانهای دهه ۱۹۶۰ بود. در دهه ۱۹۸۰ شاهد گسترش نظامهای پیوسته چه از نظر تنوع و ایجاد نرمافزارهای آماده و تجهیزات چاپ و نمایش اطلاعات و چه از نظر نفوذ و کاربرد این نظامها در کشورهای در حال رشد بود. دهه ۱۹۹۰ دهه رشد اینترنت به حساب میآید و کتابخانهها نیز از این پدیده حاصل از فناوریهای جدید در کارهای خود به خوبی استفاده کردند. این مسیر روز به روز در حال تحول و پیشرفت است و جهت آن به سوی افزایش تواناییهای انسان در به دست آوردن دقیق اطلاعات میباشد. استفاده از فناوری اطلاعات نیازمند آموزشهای ویژه نه تنها برای کتابداران که مستقیما دست اندرکار اطلاع رسانی اند، بلکه برای استفاده کنندگان عادی نیز میباشد. باسواد کسی است که سواد رایانهای داشته باشد و خود بتواند مستقیما از امکانات رایانهای استفاده کند.
سختافزار:
نرمافزارها:
نرمافزار مناسب انتخاب شده باید دارای شرایط زیر باشد:
الف ـ در مرحله اول کار، دسترسی به بیشتر منابع برای عموم آزاد و رایگان خواهد بود. در مراحل بعدی بنا به صلاحدید رؤسای ادارات و با تأئید رئیس سازمان ممکن است محدودیتهایی اِعمال شود. این محدودیتها میتواند شامل تعریف نام کاربر و کلمه عبور، دریافت هزینه برای مرور برخی از بخشها، اجازه دسترسی به برخی منابع فقط برای جامعهای خاص از استفادهکنندگان مانند محققان و دانشجویان تحصیلات تکمیلی و غیره باشد.
ب ـ منابع انتخاب شده برای ارائه از طریق کتابخانه دیجیتال به سه شکل زیر عرضه میشود:
سواد اطلاعاتی مجموعه مهارتهایی است که فرد را قادر میسازد نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص دهد، با شناسایی منابع اطلاعاتی موجود به تدوین روش جستجو دراین منابع پرداخته و پس از انجام جستجو اطلاعات به دست آمده را ارزیابی کرده و به منظور تولید اطلاعات جدید پیوند لازم بین اطلاعات جدید را با دانش قبلی خود برقرار سازد.
سالهاست که کتابداران تلاش میکنند با استفاده از انواع ابزارها و فناوریها به طور مؤثر مفید، برنامههای آموزش استفاده از کتابخانه و منابع آن را مطابق با دانش موضوعی و حوزه تخصصی مراجعان عملی سازند. از اواسط دهه ۱۹۸۰ کتابداران دانشگاهی با استفاده از ابزارهای فناوری اطلاعات، برنامههای آموزش استفادهکنندگان را با عنوان «سواد اطلاعاتی» به جای «سواد کتابخانهای» ارائه کردند.
امروز کاربراناینترنت میتوانند با بهره گیری از منابع موجود در وبسایت کتابخانه مهارتهای سواداطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند و استفاده بهتری از اطلاعات به عمل آوردند. به منظور کاربرد صحیح منابع اطلاعاتی الکترونیکی، محققان باید تا حد امکان سواد رایانهای و سواد اطلاعاتی خود را ارتقاء بخشند و بهترین ابزار برایاین کار استفاده از اینترنت میباشد.
انجمن کتابخانه های دانشگاهی و پژوهشی نیزدر ژانویه 2000، استانداردهاو شاخصهای عملکرد و بروندادهایی را برای اندازه گیری میزان برخورداری از توانایی مربوط به سواد اطلاعاتی تصویب و منتشر کرد. در استاندارد نخست این انجمن تاکید می شود دانش آموزی که از سواد اطلاعاتی برخورداراست ماهیت و گسترده نیاز اطلاعاتی خود را تشخیص می دهدو در استاندارد دوم دانش آموزی دارای سواد اطلاعاتی به شیوه ای موثر و کارآمد به اطلاعات مورد نیاز دسترسی پیدا می کند. در استاندارد سوم تاکید می شود که دانش آموز دارای سواد اطلاعاتی به روش نقادانه به ارزیابی اطلاعات گردآوری شده می پردازد و اطلاعات گزینش شده را با دانش پیشین خود تلفیق و نظام را ارزیابی می نماید. استاندارد چهارم به این می پردازد که فرد دارای سواد اطلاعاتی چگونه از اطلاعات استفاده موثر می کند . در استاندارد پنجم به درک دانش آموز دارای سواد اطلاعاتی از محیط اقتصادی قانونی و اجتماعی پرداخته و یادآور شده است که چنین فردی به شیوه ای اخلاقی و قانونی به اطلاعات دسترسی پیدا می کند و از آن استفاده می کند .
معنای لغوی کتاب درمانی
کتابدرمانی بهعنوان برابرنهاده واژه Bibliotherapy انتخاب شده است. واژه Bibliotherapy از 2 واژه Biblio به معنای کتاب و Therapy به معنای درمان و شفامشتق شده است. کتاب درمانی به زبان ساده یعنی استفاده از خواندن کتاب به منظور رواندرمانی. کتابهایی که در کتابدرمانی استفاده میشوند طیف گستردهای دارند؛ شاید آنگونه که از نام لاتین کتابدرمانی بر میآید اولین کتابهای مورد استفاده در این حوزه Bibleها یا کتابهای مقدس باشند، غیر از اینها از کتابهایی به نام «خودیاری» که معمولا در خارج از جلسه درمان خوانده میشود و در مورد خوددرمانی یک بیماری خاص است گرفته تا رمانها و داستانهای کوتاه، همه اینها میتوانند در کتابدرمانی استفاده شوند.
تاريخچه.
كتابدرماني مفهوم جديدي نيست، بر كتيبه سردر كتابخانه شهر باستاني تبس (در سواحل نيل) نوشته شده است: "شفاخانه روح". ارسطو معتقد بود كه ادبيات اثر درماني دارد، همچنين روميان باستان دريافته بودند كه ميان خواندن و درمان ارتباط وجود دارد. يادداشتهاي "كالبدشناسي ماليخوليا"اثر رابرت برتون، ارجاعات بسياري را در زمينه كاربرد ادبيات در كاهش آشفتگيهاي روحي ارائه كرده است. يكي از قديميترين پيشينههاي استفاده از كتابدرماني در قرون وسطي و در قرن سيزدهم يافت شده است. در بيمارستان المنصور كه در قاهره ساخته شده بود، در طول مراقبتهاي پزشكي، خدمات خواندن قرآن توسط روحانيون براي بيماران ارائه ميشد . بنجامين راش در سال1810، كتاب خواندن را بهعنوان بخشي از طرح معالجه بيمار و شيوهاي دگرسوگرانه بهمنظور دور نگهداشتن ذهن بيماران از آشفتگي پيشنهاد كرد. اثري كه راش منتشر كرد تأثير بسزايي در تمرينهاي روانپزشكي داشت و موجب شد ارائه خدمات كتابخانهاي به بيماران رواني در اواخر قرن نوزدهم بهطور شگفتآوري پيشرفت كند. نخستين همكاري بين كتابداري و روانپزشكي در بيمارستان مكلين در ويورلي ماساچوست آغاز شد. در ابتداي ا قرن20 بسياري از پزشكان ]خواندن [كتاب را براي حل مشكلات هيجاني بيماريهاي رواني توصيه كردند. افراد برجستهاي نظير كارل و ويليام منينگر، كه هر دو پزشك بودند، ضمن اينكه مطالعات پژوهشي باليني را درباره اثربخشي اينگونه درمان در مطالعات 5 ساله خود طي دهه 1930 هدايت كردند. در دهه 1970 يكي از نخستين كلاسهاي اصول نظري كتابدرماني تدريس شد . از اين زمان به بعد روانشناسان، مربيان تربيتي، و صاحبان مشاغل مرتبط، به كتابدرماني علاقهمند شدند تا جايي كه طي دهها سال، مقالههاي متعددي در اين زمينه منتشر شد، اگرچه بسياري از اين مقالهها حاكي از عدماعتماد به اين روش درماني جديد بود، اما تمايل قطعي براي توسعه آن ابراز ميشد .
چکیده :
در این مقاله ضمن اشاره به اهمیت پژوهش و نقشی که کتابخانه ها خصوصا کتابخانه های عمومی در روند پژوهش ایفامی نمایند،به وظایف کتابخانه ها جهت بستر سازی تحقیقات اشاره گردیده است .درادامه به تغییر نقش کتابداران در محیط کتابخانه های دیجیتالی در مقایسه با کتابخانه های سنتی اشاره شده است . در پایان ضمن اشاره به سیر کتابخانه های الکترونیکی به وظایف کتابداران درمحیط الکترونیکی اشاره گردیده است و اینکه متناسب با رشد فناوری های نوین و ورود این فناوری ها به کتابخانه ها،کتابداران باید مهارتهای خود را در این زمینه بالا ببرند.
کلید واژه ها:
کتابخانه ها/پژوهش /کتابخانه های سنتی والکترونیکی
مقدمه:
هدف از تحقیق،کشف حقیقت است و در این بین کتابخانه ها نقش قابل ملاحظه ای در تامین حداکثر امکانات حقیقت جویی را برای پژوهشگران راستین ایفاد می نمایند .در ابتدای تاسیس هر کتابخانه ای،فعالیت های پژوهشی آن نیز مورد توجه قرار می گیرد قابل ذکر است که تحقیقات و کتابخانه ها یک تاثیر متقابل بر یکدیگر دارند و همانطوری که کتابخانه ها با گرد آوری و سازماندهی و اشاعه اطلاعات نقش موثری در تحقیقات و پیشرفت کشورها ایفاد می نمایند ،کتابخانه ها نیز در تحقیقات و پژوهشهای بشری بی بهره نبوده و در واقع اوج گیری و پیشرفتهای همه جانبه تحقیقات بشری دستمایه ای برای رونق روز افزون کتابخانه ها بوده است .
در یک جامعه علمی همانند دانشگاه کتابخانه بعنوان قلب آن جامعه عمل می کند و وظیفه خدمت رسانی و هماهنگی بخشهای دیگر آن جامعه رابر عهده دارد.اگر در این جامعه،قلب کارآیی داشته باشد دیگر اعضا نیز به وظایف خود آگاهی داشته و عملکرد بهتری خواهند داشت ودرصورت عدم کارآیی قلب،دیگر اجزاءآن ارگانمیسم نیز نمی توانند کار خود را به درستی انجام دهند.
اطلاعات در سیاستگذاری ها وتصمیم گیری ها نقش عمده ای دارد ،کتابخانه های نوین با اتکاء به همین اطلاعات است که در جوامع در حا ل تبدیل شدن به مراکز اطلاع رسانی هستند تا بتوان نیاز تحقیقاتی وپژوهشی جامعه را پاسخگو باشند .اهمیت کتابخانه ها و نقش مهم آنها در فراهم آوردن اطلاعات بر کسی پوشیده نیست .سرمایه گذاری در کتابخانه ها بازده مستقیمی بر روند پیشرفت جامعه می گذارد.(حری ،1378)در مورد سرمایه گذاری در امر تحقیقات معتقد است که سرمایه گذاری در امر تحقیق ،سرمایه گذاری برای تولید اطلاعات علمی است، این سرمایه گذاری در خرید متون و منابع مورد نیاز متخصصان و نگهداری و سازماندهی و عرضه صحیح آنها در کتابخانه ها و مراکز اسناد واطلاعا ت تخصصی مربوط یا وابسته به گروهای تخصصی،تحقق می یابد . سرمایه ای که صرف خرید وآماده سازی این متون و منا بع می شود در واقع می تواند نوعی مصروف بالقوه یا باالفعل متخصصان تلقی گرددو آنچه این متخصصان بصورت کتاب ،مقاله و گزارش علمی عرضه می کنند،تولید آنها محسوب می شود .کتابخانه ها با فراهم آوری منابع اطلاعاتی مورد نیاز پژوهشگران،در تولید اطلاعات علمی پژو هشگران نقش عمده ای را ایفا می نمایند.
روابط بین تحقیقات
امروزه به علت توجه بیشتر به توسعه و پیشرفت ،پژوهش و تحقیق جایگاه ویژه ای در محافل علمی و فرهنگی به خود اختصاص داده است و کتاب و کتابخانه بعنوان ابزار اساسی پژوهش محسوب می گردند ،زیرا کتابخانه ها با تهیه مواد خام مورد نیاز به ایجاد یک بنای پژوهش کمک می کنند.
دیانی (1373)به نقل از (ویلسون،1979)خاطر نشان می کند که تحقیقات به چهار شکل متفاوت در ارتباط می باشند،این چهار شکل عبارتند از :
:( Competitive relation) 1.تحقیقات رقابتی
تحقیقاتی که با یکدیگر در رقابت مستقیم هستند . محققی ممکن است آگاه باشد که دیگران نیز دست اندر کار تحقیقی با اهداف و روشهای مشابه با تحقیق وی هستند و می کوشند زودتر از دیگران به دانش جدیدی که منافع اقتصادی ،سیاسی و ... کشور ،گروه یا سازمان را تامین می کند ،دست یابند. تعداد این تحقیقات نسبتا زیاد هستند مثل رقابت تحقیقاتی برای دستیابی به قدرت برتر نظامی در دوران جنگ جهانی دوم .
